حوکمێ فیدرالی چی یە ؟
فیدرالییەت : ئێک ژ گرنگترین جۆرێن حوکمرانی یە لسەرانسەری جهانێ ، دەستهەلاتێن د دەولەتاندا ئەوێن ل دوویڤ ڤی سیستەمێ حکومرانی دچن ددابەشکرینە ل ژێر دەستوری بۆ حکومەتا فیدرالی یا ناڤەندی و خودان هەرێم و ویلایەت و هەر ئێک ژ هەرێم و ویلایەتی حکومەتەکا پچوویک یا سەربەخۆ هەی.
فیدرالییەت سیستەمەکی حوکمرانیێ بەربەلاڤە ل تەڤایا جهانێ ، زۆربەییا وەلاتێن جهانێ لدویڤ ڤی سیستەمی حکومرانی دچن ، بناڤ و دەنگترین وەلاتێن جهانێ ئەوێن ل دویڤ ڤی سیستەمی دچن (نەمسا ، ئەرجەنتین ، ئوسترالیا ، ویلایەتێن ئێگرتی ، بلجیکا ، بوسنە ، هرسک ، کەنەدا ، بەرازیل ، ئەلمانیا ، هندستان ، كاميرون ، مالیزیا ، هتد ....
ژ گرنگترین و بناڤودەنگترین مەرج بۆ پێکهینانا
دەولەتەکا فیدرال ، پێدڤی یە هەماهەنگێ دگەل گەلەک وەلاتان هەبیت د بیاڤێت هەڤپشکێت جودا جودا دا ، ژ وان ژیک د بیاڤێ مێژوویدا یان ژیک عەنتیکی یان ژیک چێدبیت ئۆلی یان زمانی بیت ، ئەڤ هەماهنگی و بیاڤێت هەڤپشک کو لسەر کاردکەن دبیتە هۆی قەبولکرنا خەلکێ بۆ ئێک و دوو ئەڤە ژیک دبیتە ئەگەرێ پێکهینانا حوکمەکی فیدرال.
مەرجێ دووێ بو پێکهینانا حوکمێ فیدرالی ، ئەڤ مەرجە گەلەک دەولەتان بخوڤە دگریت ئەوێن پێکڤە گرێدای ، پێدڤی یە حەزەکا زۆر دناڤ خەلکێ هەبیت بۆ ئێکگرتنێ ب هەڤدوو ، هوسا ژیک بخۆ سیستەمێ فیدرالی دناڤ وان دا پێکدهێت ، ئەڤ سیستەمێ فیدرالێ بشێوەیەکی مەزن کاردکەت بۆ ئێگکرتنا خەلکێ بۆ ئێک و دوو ، هوسا ژیک هەر ئێک سەربەخۆ دبیت.
دەستورێ وەلاتێ فیدرالی سیستەمەکی بنیاتیێ وی وەلاتی یە ، ئەو نوینەراتیا دەستهەلاتا بلندا وێ دکەت ، دەستور د ڤی شێوازێ حوکمرانی دا دەستورەکی توندە ، و یاسایێت دناڤدا دجێگرن کو ب هیچ رەنگەکی ناهێنە گوهرین ، تنێ دەستەیەکا یاساییا بلند دشێت دەستوری بگوهرینیت.
سیستەمێ دەستوری د حوکمێ فیدرالیدا پیتە ددەتە بنگەهێ دیموکراتی ، هوسا ژیک سیستەمێ فیدرالی دبیتە سیستەمەکی لێهاتی ، ئەڤ سیستەمە گەلەک تشتان دکەتە بەردەست ژ وان ( ئازادیا دەربرینی ، مافێ مرۆڤی ، ئازادیا ناڤ لێکرنێ )
کۆنفدرالییەت زاراڤەکە دبیت گرێدان دناڤ وی و فیدرالییەتێ دا ببیت ، کۆنفیدرالییەت ئانکو ئێگرتنا وەلاتێن سەربەخۆ و خودان سەروەر دهندەک ئالیان دا و هەماهنگی د رامیاریێن هەڤپشکدا دبیاڤێن جوودا جوودا دا ، تنێ سەروەر بۆ هەر وەلاتەکێ سنوردارە ، ژ بناڤودەنگترین کۆنفدرالییەتا ( یەکەتیا ئەوروپی ، کۆمارا ئێگرتیا عەرەبی) ، یا كو د نیڤا چەرخێ بۆریدا وەلاتێ سوریا و مەسر تێدا پشکداربووی.
نڤیسەر
سەجاد شنگالی (سجاد شنكالي)
إرسال تعليق